उत्सव मोठा; मग सुविधा कुठे ? खाडी-समुद्रकिनाऱ्यांवर प्रशासनाच्या उपाययोजना किती प्रभावी ? आगरी-कोळी बांधवांचा सवाल

मुंबई प्रतिनिधी (सतिश पाटील )

मुंबई : नारळी पौर्णिमा हा केवळ धार्मिक सण नसून महाराष्ट्राच्या समुद्रकिनारी आणि खाडीपट्ट्यातील आगरी-कोळी समाजाच्या जीवनाशी, परंपरेशी आणि मासेमारी व्यवसायाशी जोडलेला महत्त्वाचा सांस्कृतिक उत्सव आहे. मुंबईपासून ठाणे, नवी मुंबई, पालघर, रायगड आणि कोकणातील विविध कोळीवाड्यांमध्ये या दिवशी दर्याराजाची पूजा करून समुद्राला नारळ अर्पण करण्याची परंपरा आहे. मात्र, ज्या खाड्या आणि समुद्रकिनाऱ्यांवर नारळी पौर्णिमेनिमित्त मोठ्या संख्येने नागरिक, महिला, मुले आणि समाजबांधव एकत्र येतात, त्या ठिकाणी प्रशासनाकडून पुरेशा सुरक्षा उपाययोजना केल्या जातात का? हा प्रश्न आता ऐरणीवर आला आहे.

नारळी पौर्णिमेच्या दिवशी समुद्रकिनाऱ्यावर गर्दी वाढते. अनेक ठिकाणी पारंपरिक मिरवणुका, पूजा, नारळ अर्पण आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. त्यामुळे गर्दीचे नियोजन, वाहतूक व्यवस्था, बॅरिकेडिंग, प्रकाशव्यवस्था, स्वच्छता, प्रथमोपचार केंद्र, रुग्णवाहिका तसेच आपत्कालीन परिस्थितीत बचाव पथकांची उपलब्धता या बाबी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरतात.

केवळ प्रमुख समुद्रकिनाऱ्यांपुरतीच सुरक्षा नको
मुंबईतील प्रमुख समुद्रकिनाऱ्यांसाठी प्रशासनाकडून सुरक्षेची व्यवस्था केली जाते. यंदाच्या पावसाळ्यात मुंबईतील समुद्रकिनाऱ्यांवर लाईफगार्डची संख्या वाढवण्याचा निर्णयही घेण्यात आला असून १३७ सुरक्षा रक्षक तैनात करण्याची माहिती समोर आली आहे.
मात्र, मोठ्या शहरांतील प्रसिद्ध समुद्रकिनाऱ्यांप्रमाणेच छोट्या खाड्या, कोळीवाडे आणि स्थानिक पातळीवरील नारळी पौर्णिमा उत्सवाच्या ठिकाणीही समान सुरक्षाव्यवस्था असणे गरजेचे आहे, अशी मागणी स्थानिकांकडून होऊ शकते.

विशेषतः खाडीकिनारी काही ठिकाणी खोल पाणी, चिखल, घसरडे काठ, भरती-ओहोटी आणि अपुरी प्रकाशव्यवस्था यामुळे धोका निर्माण होऊ शकतो. अशा ठिकाणी गर्दी नियंत्रणासाठी बॅरिकेडिंग आणि प्रशिक्षित बचाव पथकांची उपस्थिती महत्त्वाची ठरते.

नारळी पौर्णिमा हा आगरी-कोळी समाजाच्या अस्मितेचा आणि परंपरेचा सण आहे. नवी मुंबईसारख्या खाडीकिनारी भागातही या सणाला विशेष महत्त्व आहे. मात्र, खाडीतील प्रदूषण आणि मासेमारीसमोरील अडचणी याबाबतही स्थानिक समाजाने यापूर्वी चिंता व्यक्त केली आहे. त्यामुळे प्रशासनाने केवळ उत्सवाच्या दिवशी बंदोबस्त न करता खाडी आणि समुद्रकिनाऱ्यांची सुरक्षितता, स्वच्छता, प्रकाशव्यवस्था आणि पर्यावरण संरक्षण याकडेही गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.

प्रशासनासमोर काही महत्त्वाचे प्रश्न

• नारळी पौर्णिमेच्या दिवशी प्रत्येक प्रमुख खाडी व समुद्रकिनाऱ्यावर प्रशिक्षित लाईफगार्ड उपलब्ध आहेत का?
• धोकादायक ठिकाणी बॅरिकेडिंग करण्यात आले आहे का?
• आपत्कालीन परिस्थितीसाठी रुग्णवाहिका आणि प्रथमोपचार केंद्रांची व्यवस्था आहे का?
• भरती-ओहोटीची माहिती नागरिकांना देण्यासाठी सूचना फलक लावले आहेत का?
• रात्रीच्या कार्यक्रमांसाठी पुरेशी प्रकाशव्यवस्था आहे का?
• गर्दी वाढणाऱ्या कोळीवाड्यांमध्ये पोलीस आणि वाहतूक पोलिसांचा पुरेसा बंदोबस्त आहे का?
• खाडीकिनारी कचरा आणि प्लास्टिक रोखण्यासाठी विशेष स्वच्छता पथक तैनात केले आहे का?
  परंपरेचा उत्सव सुरक्षित वातावरणात व्हावा
  नारळी पौर्णिमेनंतर मासेमारीचा हंगाम सुरू होतो आणि कोळी बांधव समुद्राला नारळ अर्पण करून सुरक्षित मासेमारीसाठी दर्याराजाकडे प्रार्थना करतात. रायगडमध्ये यंदाच्या नारळी पौर्णिमेनंतर मासेमारी हंगामाला सुरुवात झाली असून हजारो कामगार या व्यवसायाशी जोडले जाणार असल्याचे वृत्त आहे.
  परंपरा जपताना सुरक्षिततेशी तडजोड होऊ नये, हीच अपेक्षा आहे. नारळी पौर्णिमा उत्साहात साजरी करण्यासाठी प्रशासन, स्थानिक स्वराज्य संस्था, पोलीस, आपत्ती व्यवस्थापन विभाग आणि स्थानिक आगरी-कोळी मंडळांनी समन्वयाने काम करणे आवश्यक आहे.
  उत्सवाच्या दिवशी प्रशासनाची उपस्थिती केवळ बंदोबस्तापुरती न राहता, नागरिकांच्या सुरक्षिततेची संपूर्ण जबाबदारी घेणारी असावी, अशी मागणी आता जोर धरत आहे.